GULAG
Historia

ŁAGRY SOWIECKIE - SKRÓCONY PRZEWODNIK

RIAZAŃ - DIAGLEWO

Riazań-Diagilewo

Riazań – miasto w europejskiej części Rosji, położone 200 km na południowy wschód od Moskwy. W jego okolicach formowana była w 1943 r. I Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, a w samym mieście istniała szkoła oficerska Armii Berlinga. Tu także w latach 1944-47 internowanych było szereg dowódców i żołnierzy Armii Krajowej.

W roku 1944 obok istniejącego specłagru nr 178 dla byłych żołnierzy Armii Czerwonej na przedmieściach Riazania utworzono obóz dla jeńców wojennych – internowanych żołnierzy Armii Krajowej. Był on obozem wzorcowym, jenieckim, w którym od sierpnia 1944 r. przetrzymywano Polaków – w podobozie nr 3 w Diagilewie oraz od 1946 w siedmiu podobozach dotychczasowego łagru oraz w nowopowstałym obozie nr 454. Większość spośród osadzonych tu ponad 2600 żołnierzy i oficerów AK pochodziło ze struktur Armii Krajowej z Lublina, Wilna, Lwowa, Białegostoku oraz Warszawy. Przetrzymywani byli w obozie m.in. dowódcy poszczególnych Okręgów Armii Krajowej i dywizji AK, jak gen. Aleksander Krzyżanowski (ps. „Wilk”) – komendant Okręgu Wileńskiego AK, płk Tadeusz Sztumberk-Rychter („ps. „Żegota”) – dowódca 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, gen. Władysław Filipkowski (ps. „Janka”) – komendant Okręgu Lwowskiego AK, Władysław Kaufman-Borowski (ps. „Bogusław”) – z komendy Inspektoratu Białystok czy gen. Kazimierz Tumidajski (ps. „Marcin”) – komendant Okręgu Lubelskiego AK (zm. w Riazaniu w 1947 r.). Sowieci internowali tu liczną grupę oficerów AK, ale także działaczy cywilnej struktury Polskiego Państwa Podziemnego - Delegatury Rządu na Kraj. Wielu żołnierzy AK, jak np. gen. Krzyżanowski „Wilk” zdecydowało się na ucieczkę z obozu. Tych, którzy w nim pozostali, w 1947 r. władze sowieckie przewiozły do innych obozów, w tym obozu w Griazowcu, Borowiczach, Brześciu, a następnie zwolnili. Specłagier w Riazaniu przestał istnieć w 1949 r.

Warto przy tym podkreślić, iż wielu zwolnionych z obozu sowieckiego żołnierzy Armii Krajowej po przybyciu na teren powojennej Polski było represjonowanych przez polskie Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego – inwigilowani, aresztowani, odbywali wieloletnie wyroki w więzieniach stalinowskich w Polsce lub umierali w nich (gen. Krzyżanowski „Wilk”) albo ginęli na skutek zasądzonego im za służbę niepodległej Polsce wyroku śmierci.