GULAG
Historia

ŁAGRY SOWIECKIE - SKRÓCONY PRZEWODNIK

NORYLSK

Norylsk – miasto zamknięte w Rosji, w Kraju Krasnojarskim, jedno z najbardziej wysuniętych na północ miast na świecie. Z uwagi na trudne położenie geograficzne nie ma połączenia drogowego z resztą Rosji. Można do niego dostać się jedynie drogą lotniczą lub wodną (morską lub po rzece Jenisej).

Region norylski jest bardzo obfity w zasoby naturalne takie jak rudy niklu, miedzi i platyny oraz wysokowartościowy węgiel kamienny. Stąd też pragnąc wykorzystać te bogactwa, władze ZSRR postanowiły założyć w Norylsku w roku 1935 ośrodek przemysłowy – kombinat niklu, który był zorganizowany jako obóz pracy przymusowej, a funkcjonował dzięki darmowej pracy więźniów. W latach 1935-1956 wszystkie budowle prawie wyłącznie wznoszone były przez więźniów, których liczba w największym obozie Norylska – Norylłag (Norylski Obóz Poprawczy) na początku lat 50-tych XX w. wynosiła około 70.000 osób.

W latach 1948-54 w tym mieście istniał także „Obóz specjalny nr 2” („Obóz Górniczy” – „Gorłag”, „Gornyj łagier”). W nim, w bardzo ciężkich warunkach obozowych, przebywało około 20.000 więźniów w przeważającej większości – politycznych.

Parę miesięcy po śmierci Józefa Stalina latem 1953 r. wybuchło tu słynne Powstanie Norylskie – powstanie więźniów, które trwało wiele miesięcy. Uczestniczyli w nim także Polacy – łagiernicy - żołnierze AK odbywający tu wieloletnie wyroki. Więźniowie żądali między innymi polepszenia warunków, prawnego postępowania przeciwko personelowi więziennemu za dokonane przestępstwa, a także generalnego sprawdzenia wszystkich przypadków więźniów skazanych za przestępstwa polityczne (tzw. „kontrrewolucyjne”). Administracja obozu złamała opór w drastyczny sposób, szturmując jednocześnie każdy oddział obozu jednostkami specjalnymi, w wyniku czego zginęły dziesiątki więźniów. Wielu więźniów biorących udział w powstaniu było systematycznie dręczonych, informowano także w pojedynczych przypadkach o rozstrzeliwaniu więźniów. Ponad tysiąc więźniów zostało przeniesionych do innych obozów. Obecnie w Norylsku nadal prowadzone jest wydobycie i wytop metali ciężkich – mieści się tu największy na świecie zakład zajmujący się produkcją miedzi i niklu, gdzie nadal - już teraz zwykli pracownicy - pracują w niezmiernie trudnych i niebezpiecznych dla zdrowia warunkach.