GULAG
Historia

ŁAGRY SOWIECKIE - SKRÓCONY PRZEWODNIK

KARAGANDA

Karaganda – miasto położone w północno-wschodnim Kazachstanie, centrum Karagandyjskiego Zagłębia Węglowego, które prawa miejskie uzyskało w 1934 r. Od połowy XIX w. wydobywa się tu węgiel kamienny, a od lat 30-tych XX w. tutejsze wydobycie stanowiło główne zaopatrzenie dla przemysłu sowieckiego zlokalizowanego w rejonie Uralu.

Rozwój miasta – stolicy obwodu karagandyjskiego Kazachskiej SRR – jest ściśle związany z rozbudową od połowy lat 30-tych sieci łagrów w tym rejonie ZSRR – Karłagu oraz systemu łagrów dla kobiet – AŁŻIR. Znaczenie Karagandy wzrosło znacznie, podobnie jak Workuty, po zajęciu przez Niemców w czasie II wojny światowej Zagłębia Donbasu i tamtejszych kopalń. Wówczas Karagandyjskie Zagłębie Węglowe zaczęło mieć znaczenie strategiczne dla władz ZSRR. Tutaj także po roku 1944 kierowano do odbycia wieloletnich wyroków żołnierzy Armii Krajowej. Pracowali oni w Karagandzie i okolicach w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach produkcyjnych, ale także w innych łagrach tego rejonu – w miejscowości Bałchasz przy budowie kombinatu miedziowego („Stiepłag”), w specłagrze Dzezkazgan w kopalni miedzi, w łagrze Rudnik przy pracach na budowach, by wymienić niektóre z nich. W miejscowości Spassk znajdował się obóz dla więźniów – inwalidów.

Warto podkreślić, iż podobnie jak w przypadku rejonu workuckiego, także w obwodzie karagandyjskim po zwolnieniu z łagrów wielu żołnierzy AK przebywało na przymusowym zesłaniu do momentu możliwości wyjazdu na Kresy lub do powojennej Polski.